Nhiều kỹ thuật viên bảo trì vẫn duy trì thói quen “bơm càng nhiều mỡ thì vòng bi càng bền” hoặc nhồi đầy mỡ vào ổ bi mỗi kỳ bảo dưỡng. Tuy nhiên, theo khuyến cáo chính thức từ các nhà sản xuất vòng bi hàng đầu thế giới như SKF, NSK, FAG (Schaeffler), bôi quá nhiều mỡ vòng bi còn nguy hiểm hơn cả việc bôi thiếu mỡ trong đa số ứng dụng công nghiệp.
Vậy hiện tượng bơm quá nhiều mỡ vòng bi sẽ gây ra những hệ lụy gì cho máy móc của bạn? Hãy cùng phân tích chi tiết ngay sau đây.
Lượng mỡ chuẩn để tránh bơm quá nhiều mỡ vòng bi?
Mỡ bôi trơn cần khoảng không gian trống để tuần hoàn, tản nhiệt và giãn nở. Để không rơi vào tình trạng bơm quá nhiều mỡ vòng bi, bạn cần nắm rõ định mức sau:
Vòng bi tốc độ trung bình và cao: Lượng mỡ chỉ nên chiếm 20% – 30% thể tích không gian trống bên trong gối đỡ.
Vòng bi tốc độ thấp hoặc cần chống nước: Lượng mỡ có thể tăng lên 30% – 50% thể tích không gian trống.
Việc nhồi đầy 100% khoang chứa chính là sai lầm bơm quá nhiều mỡ vòng bi phổ biến nhất trong thực tế bảo trì.
5 Tác hại nghiêm trọng khi bơm quá nhiều mỡ vòng bi
1. Nhiệt độ vòng bi tăng cao bất thường
Đây là dấu hiệu phổ biến và dễ nhận biết nhất. Khi khoang chứa bị nhồi quá đầy, các con lăn/viên bi buộc phải cuộn và khuấy liên tục qua khối mỡ đặc. Hiện tượng “khuấy mỡ” (Churning) này làm phát sinh ma sát thủy động lực học cực lớn, đẩy nhiệt độ gối đỡ tăng thêm từ 10°C đến hơn 30°C.
Nhiệt độ tăng cao sẽ kéo theo chuỗi hệ lụy:
Mỡ bị mềm và chảy ra ngoài.
Tách dầu (Bleeding) diễn ra nhanh hơn.
Suy giảm khả năng tạo màng bôi trơn.
2. Mỡ bôi trơn bị oxy hóa và lão hóa nhanh chóng
Nhiệt độ chính là “kẻ thù số 1” của dầu mỡ bôi trơn. Khi nhiệt độ vận hành tăng lên cứ mỗi 10°C vượt mức cho phép, tuổi thọ của mỡ bôi trơn sẽ bị giảm đi một nửa.
Lượng mỡ dư thừa liên tục bị lực xé (shear) của viên bi tác động trong điều kiện nhiệt độ cao sẽ khiến dầu gốc bị oxy hóa nhanh chóng, phụ gia chống mài mòn bị tiêu hao và mỡ sẽ biến chất thành dạng cặn cứng chỉ sau thời gian ngắn.
3. Tăng áp suất nội bộ, làm hỏng phớt chắn bụi
Lượng mỡ thừa khi nóng lên sẽ giãn nở ra. Trong một không gian khép kín, mỡ giãn nở sẽ tạo ra áp suất cực lớn đẩy trực tiếp lên phớt làm kín (Oil Seal / Dust Seal).
Làm lật, rách hoặc biến dạng phớt chắn mỡ.
Đẩy mỡ tràn vào cuộn dây stator đối với động cơ điện, gây nguy cơ chập cháy.
Tạo đường hở cho bụi bẩn, cát mịn và hơi ẩm bên ngoài xâm nhập ngược vào rãnh lăn.
4. Gia tăng tiêu hao điện năng của thiết bị
Khi viên bi phải “bơi” trong một khối mỡ quá đặc, mô-men xoắn cản trở chuyển động sẽ tăng lên đáng kể. Điều này buộc động cơ phải kéo tải nặng hơn bình thường. Đối với các nhà máy vận hành hàng trăm động cơ điện liên tục, việc bôi trơn quá mức làm gia tăng chi phí hóa đơn tiền điện một cách vô ích.
5. Đẩy nhanh tốc độ mài mòn và gây hỏng ổ bi sớm
Nhiều người lầm tưởng mỡ nhiều sẽ làm màng dầu dày hơn. Thực chất, vùng tiếp xúc giữa viên bi và rãnh lăn chỉ cần một lớp màng dầu cực mỏng (tính bằng micro-mét) là đủ. Lượng mỡ dư thừa bị biến chất thành cặn khô sẽ ngăn cản mỡ mới đi vào vùng làm việc, khiến vòng bi rơi vào tình trạng “đói dầu” cục bộ và bị mài mòn rỗ bề mặt.
Không phải vòng bi nào cũng bơm cùng một lượng mỡ
Một sai lầm khác là áp dụng cùng lượng mỡ cho mọi vòng bi có cùng kích thước.
Trên thực tế, lượng mỡ cần bổ sung còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố:
- Loại vòng bi (bi cầu, tang trống, côn, đũa…).
- Tốc độ quay.
- Nhiệt độ làm việc.
- Tải trọng.
- Môi trường bụi, nước hay hóa chất.
- Loại mỡ sử dụng.
- Chu kỳ tái bôi trơn.
Hai vòng bi có cùng mã số nhưng làm việc trong hai điều kiện khác nhau hoàn toàn có thể cần loại mỡ, lượng mỡ và chu kỳ bôi trơn khác nhau.
Hướng dẫn tra mỡ vòng bi đúng cách
Để chương trình bảo trì đạt hiệu quả cao nhất và tránh hiện tượng bôi trơn quá mức, doanh nghiệp nên tuân thủ các nguyên tắc sau:
Tính toán lượng mỡ chuẩn: Áp dụng công thức tính lượng mỡ bổ sung chuẩn của SKF:
G = 0.005 x D x B
(Trong đó: G là lượng mỡ tính bằng gram, D là đường kính ngoài vòng bi mm, B là chiều rộng vòng bi mm).
Mở nút xả mỡ khi tra: Khi dùng súng bơm mỡ, luôn mở đường xả mỡ thừa (nếu có) và cho máy chạy khoảng 10–15 phút để mỡ thừa tự thoát ra trước khi đóng nắp.
Sử dụng công cụ đo lường: Trang bị súng bơm mỡ có đồng hồ đo lưu lượng hoặc ứng dụng thiết bị phân tích sóng siêu âm (Ultrasonic Lubrication) để biết chính xác thời điểm vòng bi đã nhận đủ mỡ.
Kết luận
Bơm quá nhiều mỡ không giúp vòng bi bền hơn mà có thể làm tăng nhiệt độ, đẩy nhanh quá trình lão hóa của mỡ, làm hỏng phớt chắn bụi, tăng tiêu hao năng lượng và rút ngắn tuổi thọ vòng bi. Trong nhiều trường hợp, bôi trơn quá mức còn gây hại nhiều hơn so với thiếu mỡ.
Nếu cần xây dựng lịch bảo trì bôi trơn, tính toán lượng mỡ phù hợp, lựa chọn mỡ bôi trơn đúng cho từng loại vòng bi và điều kiện làm việc, đội ngũ kỹ thuật của TPTLUBE sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá và tối ưu hệ thống bôi trơn nhằm kéo dài tuổi thọ thiết bị và giảm chi phí bảo trì.
Hotline 24/7: 0972 027 986
